Asıl adı, Ebu Mansur Muhammed bin Muhammed Matüridî’dir. Hanefi mezhebinden olanların itikat (inanç) imamıdır. Kurucusu olduğu kabul edilen mezhep Matüridilik olarak anılır.

Hanefilerin birçoğu bu mezhep

imamını bilmez Eş'ari ekolünden gider.

 

 

Matüridî'nin inanç ilkeleri (akait) ile ilgili en kapsamlı eseri Kitabüt-Tevhid'dir. Maturidi mezhebi, ehlisünnet içinde akla en çok önem veren itikadi mezheptir.

Matüridî ile Eş'ari arasındaki başlıca fikir ayrılıkları şunlardır:


1. Cüz'i irade: Eş'arilere göre cüz'i iradeyi Allah yaratır. Matüridîlere göre ise cüz'i iradeyi Allah yaratmaz


2. Hüsün ve kubuh: Eş'arilere göre hüsün ve kubuh, yani bir şeyin iyi veya kötü olduğu aklen bilinemez. Hüsün ve kubuh, Allah'ın emir ve nehiyleriyle bilinir. Allah bir şeyi emrettiyse o şey iyidir. Allah bir şeyi yasak etti ise o şey kötüdür. Matüridîlere göre ise hüsün ve kubuh akıl ile idrak olunur. Emir ve nehiy bir şeyin iyi veya kötü olduğuna delalet eder. Herhangi bir şey iyi ise Allah onu emretmiştir. Kötü ise Allah onu yasak etmiştir.


3. Allah'ı tanıma: Eş'ariler, Allah'ı tanımanın şer'an vacip olduğunu söylerler. Matüridîler ise Allah'ı tanımanın aklen vacip olduğu fikrindedirler.



4. Kula gücü yetmeyecek şeyleri teklif: Eş'arilere göre Allah'ın kula gücü yetmeyecek şeyleri teklif etmesi caizdir. Mesela cisimleri yaratmak gibi. Matüridîlere göre ise Allah'ın kulun gücü yetmeyeceği şeyleri ona teklif etmesi caiz değildir.


5. İlliyet ve hikmet: Eş'ariler 'Allah'ın fiileri için sebep aranamaz' der. Onun fiileri hikmet ile bağlı da değildir. Çünkü Allah yaptığından sorumlu değildir. Sorumlu olan kullardır. Matüridîlere göre Allah abesten münezzehtir. Allah'ın fiilleri hikmeti icabı meydana gelir. Çünkü Allah Hakîm'dir, Alîm'dir. Allah tekvinî fiilerinde ve teklifî hükümlerinde hikmetini gösterdi ve irade etti. Hasılı Allah'ın fiileri hikmeti ile bağlıdır ve fiiller bir sebebe bağlıdır. Bu Allah'ın abesle meşgul olmasının icabıdır. Allah yaptıklarından sorumlu değildir.



6. Nübüvvet için Cinsiyet: Eş'arilere göre nübüvvet için erkeklik şart değildir, kadınlar da nebi olabilirler. Nitekim Meryem, Asiye, Sare, Hacer, Havva ve Hz. Musa'nın annesi nebidirler. Nübüvvetin Matüridîlere göre ise nübüvvetin şartlarından birisi erkek olmaktır. Kadınlar nebi olamazlar.


7. İbadetin ifası: Eş'ariler müslim olmayanın ibadetle mükellef olduğu reyindedir. Onlara göre gayri müslimler bu sebeple de ceza görürler.

Matüridîler ise, müslim olmayanların ibadeti ifa ile mükellef almadıkları reyindedirler. Onlar küfürden dolayı ceza görürler ve fakat ibadeti ifa etmedikleri için cezaya çarptırılmazlar.

 

8. Tevbe-i ye's: Eş'arilerce tevbe-i ye's makbuldür. Maturilerce makbul değildir.


9. Kur'ân: Eş'arilerce Kur'ân'ın bazı âyetleri, bazılarından büyüktür.

 Matüridîlere göre ise, büyük olamaz.

 
Mensupları tarafından 'Hidayet sancağı', 'Hidayet önderi', 'Kelamcıların lideri' gibi övgülere mazhar olan ve buna rağmen tabakat ve mezhep tarihi kitaplarında isminden bahsedilmeyen Matüridî, hayatı boyunca ehl-i sünnet akidesini öğretmek ve müdafaa etmek için çaba göstermiştir. Gerek tamamen akla dayanan Mu'tezile ile, gerekse nakle dayanan selef akidelerinin iyi yönlerini birleştirmiş ve ehl-i sünnet çizgisini muhafaza etmiştir.